Stan prawny na 20 sierpnia 2026 r.
Nowe przepisy ujawniły kolizję między funkcją zakupu a jego ekonomicznym charakterem
Najważniejsza teza. Ministerstwo Finansów wskazuje, że pomoce dydaktyczne należy ujmować w § 777 niezależnie od ich wartości. W mojej ocenie zasada ta nie powinna obejmować składników spełniających kryteria środków trwałych. Ich nabycie jest nakładem na niefinansowe aktywa trwałe i powinno być wykazane w grupie 040, najczęściej w § 701 albo § 702.
Spór, który trzeba rozstrzygnąć przed planowaniem budżetu na 2027 rok
Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 20 kwietnia 2026 r. wprowadza nową szczegółową klasyfikację budżetową. Będzie ona stosowana po raz pierwszy przy planowaniu ustawy budżetowej na 2027 r. oraz projektów uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego na 2027 r. Nie służy natomiast do zmian budżetów na 2026 r. ani do sporządzenia sprawozdań z ich wykonania.
Jedną z najbardziej problematycznych kwestii jest sposób klasyfikowania zakupu pomocy dydaktycznych, które jednocześnie spełniają kryteria środków trwałych. Nie jest to wyłącznie techniczny wybór numeru paragrafu. Od rozstrzygnięcia zależy, czy wydatek zostanie pokazany jako bieżący czy majątkowy, jak wpłynie na strukturę budżetu i w jaki sposób będzie powiązany z ewidencją majątku jednostki.
Co rzeczywiście obejmuje § 777
Paragraf 777 „Środki dydaktyczne i książki” został przypisany do grupy 035, czyli wydatków związanych z realizacją statutowych zadań jednostek budżetowych. Zgodnie z objaśnieniami obejmuje zakup środków dydaktycznych służących procesowi dydaktyczno-wychowawczemu realizowanemu w szkołach i placówkach oświatowych, a także książek niestanowiących zbiorów bibliotecznych.
To rozróżnienie ma znaczenie. Książki stanowiące zbiory biblioteczne nie mieszczą się w § 777. Nowa klasyfikacja kieruje je do § 701 „Środki trwałe amortyzowane jednorazowo”. Z kolei książki i materiały wykorzystywane na potrzeby pracowników, a nie w procesie dydaktyczno-wychowawczym, co do zasady trafiają do § 778 „Materiały i wyposażenie”.
Stanowisko Ministerstwa Finansów i wcześniejsze wyjaśnienie RIO
Ministerstwo Finansów w odpowiedzi opublikowanej 10 sierpnia 2026 r. uznało § 777 za odpowiednik dotychczasowego § 424. Wskazało również, że zakup pomocy dydaktycznych powinien być klasyfikowany w § 777 z odpowiednią czwartą cyfrą, niezależnie od wartości zakupu. W odpowiedzi nie wprowadzono zastrzeżenia dotyczącego przedmiotów ujmowanych w ewidencji jako środki trwałe.
Podobny kierunek przyjęła wcześniej Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku. W piśmie z 27 sierpnia 2025 r., sygn. WIAS.0703.2.2025, dotyczącym kącika sensorycznego, interaktywnej podłogi i monitora multimedialnego o jednostkowej wartości przekraczającej 10 000 zł, Izba wskazała § 424. Uzasadniła to tym, że zakupy służą bieżącemu procesowi dydaktyczno-wychowawczemu, a więc nie mają charakteru inwestycyjnego.
Trzeba jednak pamiętać o randze obu wypowiedzi. Odpowiedź Ministerstwa Finansów opublikowana w formule Q&A nie jest źródłem prawa. Sama RIO zaznaczyła natomiast, że jej stanowisko nie wiąże ani wnioskodawcy, ani organów rozstrzygających indywidualne sprawy. Wyjaśnienia są ważną wskazówką praktyczną, ale nie usuwają problemu zgodności przyjętej wykładni z ustawą o finansach publicznych.
Dlaczego w nowej klasyfikacji problem stał się poważniejszy
Reforma klasyfikacji zmienia podejście do wydatków majątkowych. Od 2027 r. o zaliczeniu zakupu do tej kategorii nie ma przesądzać próg 10 000 zł. Ministerstwo Finansów wyjaśnia wprost, że wszystkie wydatki związane z nabyciem środków trwałych, niezależnie od ich wartości, należy ujmować odpowiednio w § 701 albo § 702. Podział między tymi paragrafami zależy od sposobu amortyzacji wynikającego z przepisów i polityki rachunkowości jednostki.
Jeżeli składnik majątku, mimo że ma cechy zbliżone do środka trwałego, zgodnie z przyjętą polityką rachunkowości nie jest ewidencjonowany na kontach środków trwałych, ogólna reguła kieruje go do § 778. W przypadku pomocy dydaktycznej zastosowanie ma jednak szczególny § 777. To właśnie na styku tych dwóch zasad powstaje spór: co zrobić, gdy pomoc dydaktyczna jest bezspornie środkiem trwałym?
Nowe brzmienie art. 124 ust. 6 ustawy o finansach publicznych zalicza do wydatków majątkowych nakłady na niefinansowe aktywa trwałe, w tym wydatki na nabycie lub wytworzenie aktywów trwałych. Analogiczną konstrukcję w budżetach samorządowych wprowadza art. 236 ust. 4. Paragrafy 701, 702 i 720 zostały przypisane do grupy 040. Tymczasem § 777 pozostaje w grupie 035, a więc po stronie wydatków bieżących.
Gdzie dokładnie pojawia się kolizja
Dla części zakupów nowa klasyfikacja jest spójna i nie budzi większych wątpliwości. Problem dotyczy wyłącznie tych pomocy dydaktycznych, które jednostka rozpoznaje jako środki trwałe.
Uwaga: sama cena nie rozstrzyga już o kwalifikacji. Kluczowe znaczenie ma to, czy składnik zostaje rozpoznany i ewidencjonowany jako środek trwały.
Dlaczego ujmowanie środków trwałych w § 777 budzi zastrzeżenia
- Ustawa ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem. Jeżeli nabycie aktywa trwałego zostało ustawowo zaliczone do nakładów na niefinansowe aktywa trwałe, objaśnienia do paragrafu nie powinny przenosić takiego wydatku do grupy bieżącej.
- Funkcja przedmiotu nie zmienia natury wydatku. Środek trwały może służyć bieżącej działalności szkoły przez wiele lat, ale jego zakup nadal jest nabyciem aktywa trwałego. Bieżący charakter zadania nie oznacza automatycznie bieżącego charakteru każdego zakupu służącego temu zadaniu.
- Powstaje niespójność między jednostkami. Sprzęt wykorzystywany podczas zajęć w szkole miałby być wydatkiem bieżącym jako pomoc dydaktyczna, podczas gdy analogiczny środek trwały używany do treningów samoobsługi i umiejętności społecznych w środowiskowym domu samopomocy byłby wydatkiem majątkowym. Sama nazwa zadania nie uzasadnia takiej różnicy.
- Zaburzona zostaje informacja o nakładach na majątek publiczny. Jednym z celów reformy jest pełniejsze ujmowanie nakładów na środki trwałe i większa spójność klasyfikacji budżetowej z rachunkowością. Wyłączenie z tej zasady środków dydaktycznych osłabia ten cel.
Argumenty przemawiające za stanowiskiem Ministerstwa Finansów
Dla rzetelności trzeba wskazać również argumenty przeciwne. § 777 jest paragrafem szczególnym, utworzonym właśnie dla środków dydaktycznych. Rozporządzenie wprost przypisuje go do grupy 035, a Ministerstwo Finansów jednoznacznie używa sformułowania „niezależnie od wartości”. Można więc twierdzić, że ustawodawca świadomie potraktował tę kategorię jako wyjątek ze względu na jej funkcję.
Taka wykładnia jest prosta do stosowania i odpowiada dotychczasowej praktyce części jednostek oświatowych. Jej słabość polega jednak na tym, że odpowiedź MF koncentruje się na wartości przedmiotu, a nie analizuje wprost sytuacji, w której pomoc dydaktyczna została rozpoznana w rachunkowości jako środek trwały. Nie wyjaśnia też, jak pogodzić § 777 z nową, ustawową definicją wydatków majątkowych.
Moje stanowisko: § 777 nie powinien pochłaniać zakupów środków trwałych
W mojej ocenie § 777 powinien być stosowany do środków dydaktycznych i książek niestanowiących zbiorów bibliotecznych, które nie są ujmowane jako środki trwałe. Jeżeli jednak zakupiony przedmiot spełnia kryteria środka trwałego i zgodnie z polityką rachunkowości zostaje wprowadzony do właściwej ewidencji, jego nabycie powinno być zaklasyfikowane jako wydatek majątkowy.
- 701 powinien służyć zakupowi środków trwałych amortyzowanych jednorazowo, w tym zbiorów bibliotecznych;
- 702 powinien służyć zakupowi pozostałych środków trwałych oraz ich ulepszeniu;
- 720 powinien być stosowany wtedy, gdy wydatek dotyczy wytworzenia środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej w ramach inwestycji, a nie przy zwykłym zakupie gotowego składnika.
Takie podejście pozwala zachować zgodność między ustawowym podziałem wydatków, klasyfikacją budżetową i ewidencją majątku. Nie opiera się na prostym progu kwotowym. Punktem wyjścia jest rzeczywisty charakter składnika oraz sposób jego ujęcia w rachunkowości jednostki.
Jak ograniczyć ryzyko do czasu jednoznacznego rozstrzygnięcia
Przyjęcie § 701 albo § 702 dla pomocy dydaktycznej będącej środkiem trwałym pozostaje dziś sprzeczne z opublikowaną odpowiedzią Ministerstwa Finansów. Z tego powodu jednostka nie powinna podejmować decyzji wyłącznie na podstawie nazwy zakupu.
Warto przejść przez cztery kroki:
- Ustalić status składnika. Ocenić okres użyteczności, kompletność, przeznaczenie oraz zasady ewidencji wynikające z polityki rachunkowości.
- Oddzielić funkcję od charakteru ekonomicznego. To, że przedmiot służy dydaktyce, nie przesądza jeszcze, czy jego nabycie jest wydatkiem bieżącym.
- Udokumentować wybór paragrafu. W opisie należy odnieść się do art. 124 i 236 ustawy o finansach publicznych, objaśnień do właściwych paragrafów oraz aktualnych odpowiedzi MF.
- Uzyskać pisemne stanowisko. Jeżeli jednostka zamierza zastosować § 701 lub § 702 wbrew odpowiedzi MF dotyczącej § 777, zasadne jest wystąpienie o stanowisko do organu prowadzącego, właściwej RIO albo Ministerstwa Finansów.
Nowa klasyfikacja miała przybliżyć ewidencję budżetową do rachunkowości i pokazać pełne nakłady na aktywa trwałe. Traktowanie środka trwałego jako wydatku bieżącego tylko dlatego, że pełni funkcję dydaktyczną, jest z tym założeniem trudne do pogodzenia. Problem wymaga jednoznacznego doprecyzowania przez Ministerstwo Finansów albo zmiany objaśnień do § 777.
Podstawa prawna i źródła
- U. z 2026 r. poz. 582: rozporządzenie w sprawie nowej klasyfikacji budżetowej
- U. z 2026 r. poz. 426: nowelizacja ustawy o finansach publicznych
- Ministerstwo Finansów: pytania i odpowiedzi dotyczące nowej klasyfikacji (w szczególności odpowiedzi opublikowane 10 i 17 sierpnia 2026 r.)
- RIO w Gdańsku: pismo z 27 sierpnia 2025 r., sygn. WIAS.0703.2.2025